This post is also available in: English

Henk Ovink is de eerste Nederlandse watergezant. Hij reist de wereld over om overheden, ingenieurs en lokale gemeenschappen te helpen bij het vinden van oplossingen voor wateruitdagingen. Onlangs lanceerde hij een initiatief om water als hefboom voor stedelijke verandering in te zetten: Water as Leverage for Resilient Cities Asia. Een interview over dit programma, de noodzaak om samen te werken en de kracht van storytelling.

Chennai in India. Foto: Water as Leverage

Je gaat de uitdaging aan om water crises in Aziatische steden aan te pakken. Het programma Water as Leverage werkt nauw samen met de steden Chennai (India), Khulna (Bangladesh) en Semarang (Indonesië). Waarom Azië en niet Afrika of Zuid-Amerika?

‘Droogte, overstromingen en andere watergerelateerde problemen treden overal ter wereld op. Het Midden-Oosten en Afrika hebben bijvoorbeeld last van toenemende droogtes en een gebrek aan toegang tot veilig drinkwater en hygiënische sanitatie. In de Amerika’s brengen waterkwaliteit, overstromingen en regen de volksgezondheid en lokale gemeenschappen in gevaar. En ook daar worden droogtes steeds extremer. Let wel: wereldwijd is 90% van alle rampen gerelateerd aan water.’

‘Maar Zuidoost-Azië wordt het hardst getroffen. Door enorme verstedelijking, economische ontwikkeling en het aantal mensen dat in risicogebieden woont, is deze regio waarschijnlijk het meest kwetsbaar ter wereld. Als de extremen extremer worden, krijgen mensen in Aziatische steden de hardste klappen.’

Hoe ben je begonnen?

‘Het begon allemaal met een gesprek dat ik eind 2016 had met president Jin Liqun van de Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB). We waren het erover eens: de noodzaak om klimaatverandering snel en innovatief aan te pakken is enorm. Maar de middelen en het proces om dat te doen ontbreken nog.’

‘Geïnspireerd door het werk voor president Obama’s Hurricane Sandy Task Force en de ontwerpprijsvraag Rebuild by Design, ontwikkelde ik nog vergelijkbare interventies om New York te helpen een flinke sprong voorwaarts te maken en veerkrachtiger te worden. Dankzij intensieve samenwerking en ontwerpen.’

‘Het idee hierachter kenmerkt zich door twee principes. Ten eerste: als we de grote uitdagingen voor de toekomst willen aanpakken, moeten we die toekomst zelf, in al haar complexiteit, als uitgangspunt en inspiratie nemen. Ten tweede: het bestaande idee van coalities moet veranderen, want alle betrokkenen met verschillende belangen zijn van begin tot eind nodig – van projectontwikkeling tot implementatie en evaluatie.’

‘Met onze partners van het Global Center of Excellence on Climate Change en de AIIB hebben we eerst onderzoek gedaan naar de uitdagingen in Zuidoost- en Zuid Aziatische steden op het gebied van water en klimaat. Uit dat onderzoek, uitgevoerd door het Planbureau voor de Leefomgeving, Deltares, Internationale Architectuur Biennale Rotterdam, Architecture Workroom Brussels, en Fabrications, hebben we meer dan 20 Aziatische steden uitgekozen waar de uitdagingen en de kansen het grootst zijn.’

‘Voor de eerste prijsvraag hebben we drie steden geselecteerd, verspreid over de regio en met een reeks onderling verbonden uitdagingen op het gebied van water en klimaat: Chennai in India, Khulna in Bangladesh en Semarang in Indonesië. Twee daarvan zijn onderdeel van 100 Resilient Cities en de ander is een C40 City, internationale stedennetwerken die erg behulpzaam zijn geweest in de ontwikkeling van Water as Leverage.’

Khulna in Bangladesh. Foto: Water as Leverage

Nederlandse onderzoekers en partnersteden in het buitenland zijn betrokken. Wat kunnen we verwachten van lokale stakeholders en financiële donoren?

‘Dit is niet een uitdaging waarbij buitenlandse experts abstract onderzoek afleveren en ideeën ontwikkelen op basis van hun eigen kennis en ervaring. Dit is juist een proces waar coalities worden gebouwd vanuit lokale gemeenschappen en hun talent wordt verbonden met het talent van de wereld.’

“De sleutel tot succes schuilt in het vinden van inclusieve en geïntegreerde wateroplossingen”

‘Deze gemeenschappen staan voor zware en complexe uitdagingen, die nauw zijn verwant met thema’s als voedselzekerheid, energie, ongelijkheid, veiligheid en gezondheid. De sleutel tot succes schuilt in het vinden van inclusieve en geïntegreerde wateroplossingen, en het helpen versterken van de institutionele capaciteit van steden.’

‘Het is wel duidelijk dat we deze complexe problemen alleen kunnen aanpakken als we samenwerken in coalities tijdens elke stap van het proces. Lokale gemeenschappen, ngo’s, beleidsmakers, wetenschappers en ontwerpers moeten partnerschappen aangaan en samenwerken met private investeerders, buitenlandse donoren zoals de AIIB en de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO.’

‘Het proces om tot echte innovatie en verandering te komen, wordt vaak niet gefinancierd, omdat donoren het niet begrijpen. Daarom betrekken wij investeerders al direct vanaf het begin. We laten zien waarom deze innovatieve concepten worden ontwikkeld en zij kunnen hun financieringsmechanismen daarop aanpassen.’

In landen als Bangladesh zijn watermanagement, landbouw en stadsplanning aparte beleidssilo’s. Hoe breng je de integrale aanpak en coalitievorming in overeenstemming met de manier waarop lokale overheden georganiseerd zijn?

‘Ik refereer graag aan de Nederlandse Deltacommissaris Wim Kuijken. Hij benadrukt de waarde van silo’s, want we hebben gedegen kennis nodig en de beste experts op verschillende vakgebieden. Integratie is belangrijk, maar integratie alleen leidt tot holle resultaten. Daarom zijn beleidssilo’s en specialisten net zo hard nodig als integratie en verbinding.’

‘Het wordt pas een probleem als experts uit verschillende silo’s te weinig samenwerken en als kennis, analyses en ideeën uit verschillende silo’s niet worden geïntegreerd. Daarom is het noodzakelijk dat we mensen met verschillende achtergronden, culturen en expertises samenbrengen.’

Na Hurricane Sandy in 2012 werd je gevraagd deel te nemen aan de Hurricane Sandy Rebuilding Task Force van president Obama. Jullie organiseerden een ontwerpprijsvraag om de infrastructuur van New York klimaatbestendig te maken. Welke lessen uit Rebuild by Design zijn nu toepasbaar op Water as Leverage?

‘De federale overheid in de VS is bij uitstek georganiseerd in silo’s. We moesten voortdurend het bestaan van de Taskforce bewijzen. Zelfs met de sterke ondersteuning van president Obama, moesten we vechten voor ons bestaansrecht en de strijd aangaan met het systeem.’

‘Obama wilde niet dat deze vreselijke ramp voor niets was geweest. Hij wilde het aangrijpen als een kans voor echte verandering om Amerika en de rest van de wereld klimaatbestendiger te maken.’

‘Fragmentatie vind je niet alleen in de VS, maar ook in Azië en in Nederland. De oplossing is radicale inclusie, oftewel: zorgen dat vertegenwoordigers van alle belangen, silo’s, overheidslagen en delen van de samenleving actief deelnemen aan je coalitie.’

Semarang in Indonesia. Foto: Water as Leverage

Hoe overtuig je mensen die gewend zijn in hiërarchische structuren te werken van zo’n geïntegreerde aanpak?

‘Het is belangrijk om de fragmentatie te ontstijgen en daarvoor zijn coalities cruciaal. Hetzelfde geldt voor de ontwerpaanpak die moet inspireren en helpen het probleem in ambitieuze oplossingen uit te leggen: ja, het kan!’

‘We moeten dan wel ter plaatse werken met lokale gemeenschappen om de oplossingen in hun context in te passen. Ik roep op tot samenwerking: met financiële partners en mensen die de juiste kennis hebben en mee willen werken aan de implementatie. Breng in kaart wat hen drijft, want iedereen heeft verschillende belangen, behoeftes en perspectieven.’

‘Het resultaat: een nieuw gemeenschappelijk doel. Dat is het belangrijkste verschil tussen de gewone onderhandelingsaanpak en de samenwerkingsaanpak, want bij een onderhandeling stel je vooraf doelen, lever je vervolgens wat in en verlies je altijd iets.’

‘Bij een samenwerking stel je geen doelen voor wat je wilt binnenhalen, maar voor wat je bij te dragen hebt. Op die manier voegt elke betrokken partij waarde toe, waardoor iedereen iets wint voor zijn of haar belang. Zo’n samenwerkingsproces leidt ook altijd tot verrassingen.’

‘De sleutel tot het bouwen van coalities is het eens worden over een nieuw  gemeenschappelijk doel. Als dat lukt, dan gaan mensen vanzelf samenwerken om het te realiseren. Een nieuw gemeenschappelijk doel definiëren werkt wereldwijd, niet alleen in Nederland, maar ook bijvoorbeeld bij de Tamils in Chennai waar ik eerder al mee heb samengewerkt.’

Om een nieuw gemeenschappelijk doel te formuleren, moet je mensen met verschillende achtergronden en belangen zo ver krijgen dat ze gaan samenwerken. Een boer in Khulna bijvoorbeeld, zal vooral bezig zijn met het verhogen van de opbrengsten en een ingenieur in Dhaka is vooral bezig met het ontwerpen van sluizen en dijken. Hoe zorg je ervoor dat ze over hetzelfde praten?

‘Op het eerste gezicht lijken de belangen en behoeftes van de boer en ingenieur verschillend. Maar uiteindelijk moeten ze oplossingen vinden waar ze beiden van profiteren. Als de boer een maatregel neemt die schadelijk is voor de delta en de lokale gemeenschap ondervindt er hinder van, dan zal de maatregel op de lange termijn geen stand houden.’

“Het gemeenschappelijke ligt niet in waar mensen vandaan komen, maar in waar ze naartoe willen”

‘Hetzelfde geldt voor de ingenieurs. Zij moeten de belangen van de boeren meewegen. Een maatregel die leidt tot minder inkomsten voor de boeren zal falen op de langere termijn. Het gemeenschappelijke ligt niet in waar mensen vandaan komen, maar in waar ze naartoe willen.’

Kan storytelling een rol spelen in deze geïntegreerde aanpak?

‘Geïntegreerde plannen worden ontwikkeld tijdens inclusieve processen, waarin de belangen, bezittingen en meningen van iedereen worden meegewogen. Maar plannen zonder projecten falen en een project zonder plan faalt ook: het zal de levens, harten en hoofden van mensen niet veranderen. Het verhaal over een plan kan helpen vooruit te kijken. Een verhaal kan een wenkend perspectief bieden.’

‘Storytelling behoort tot dezelfde familie als ontwerpen, beiden zijn ambitieus en inspirerend. Ze helpen ons te verbeelden, complexiteit begrijpelijk te maken en rekening te houden met een breed scala aan factoren. We hebben storytelling en ontwerp nodig om de complexiteit van wateruitdagingen te omarmen en het tegelijkertijd begrijpelijk en toegankelijk te maken voor iedereen.’

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Doe mee aan de discussie!
Vul hier je naam in

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.