This post is also available in: English

Hij is de man van de waterclub: Gerard Pichel. Naast zijn werk als waterbouwkundige brengt hij vakgenoten op informele manier met elkaar in contact om kennis en ervaringen te delen. Nu is hij met pensioen. We besloten om hem te interviewen. Wat kunnen wij leren van zijn aanpak?

Bewoners in Dhaka steken de rivier over. Foto: Joep Janssen

‘In Nederland bestaat geen aha-erlebnis. Het is een Duitse uitdrukking die niet in het Nederlands is vertaald. Zeker in de watersector bespeur ik weinig aha-erlebnis. En dat is jammer, want we vinden telkens opnieuw het wiel uit, terwijl andere landen, organisaties of experts vaak al veel werk hebben verricht waar we op voort kunnen bouwen.’

Gerard Pichel praat honderduit over zijn ervaringen in de watersector. We ontmoetten Pichel voor het eerst in 2010 in Vietnam, waar hij voor Royal HaskoningDHV werkte aan een project om de vaarwegen in de Mekongdelta te verbeteren. Een aantal jaar later zochten we hem op voor een artikel in De Correspondent over de waterproblematiek in Bangladesh. Dit keer houden we een telefonisch interview.

Pichel studeerde af aan de TU Delft bij professor Schoemaker, die les gaf in exotische waterbouwkunde over landen zoals Bangladesh en Indonesië. Tijdens ons gesprek zal hij zijn leermeester nog een aantal keer noemen. Pichel begon zijn carrière in 1980 toen hij voor EuroConsult naar Burkina Faso vertrok in het westen van Afrika.

Wat ging je daar doen?
‘In Burkina Faso werkte ik samen met ingenieurs uit Wageningen en Delft aan een ontwikkelingshulp project van DGIS, het directoraat-generaal internationale samenwerking op het ministerie van Buitenlandse Zaken. We maakten het ontwerp voor 40 dammen en voerden het plan ook uit. Dat was hard nodig, want er valt maar een paar maanden regen en dat is onvoldoende om een heel jaar aan landbouw te kunnen doen. De dammen houden het water langer vast.’

Waarom heb je de waterclub opgericht?
‘We werkten niet met e-mail, maar met brieven en bijeenkomsten. En die bijeenkomsten waren vooral formeel tussen Nederland en onze lokale ingenieurs en overheden. Maar om een ontwerp te kunnen maken, hadden we informatie nodig van de Fransen, die al sinds de kolonisatie data verzamelden over de bodem en rivieren van Burkina Faso. Er was geen overeenkomst met de Fransen en daarom besloot ik om via de informele weg kennis te verzamelen.’

‘De eerste waterclub bijeenkomst vond bij mij thuis plaats. Onder het genot van een hapje en een drankje bespraken de Nederlanders, Fransen en lokale waterbouwkundigen de waterproblemen en de aanpak ervan. We gaven elkaar de ruimte om met oplossingen te komen. Bijvoorbeeld over hoe we de data moesten toepassen op de bouw van dammen, irrigatiesystemen en drinkwatervoorzieningen. De bijeenkomsten die volgden waren de smeerolie van het project.’

Hoe reageerden lokale, internationale en Nederlandse experts?
‘De informele waterclub werd een groot succes. Steeds meer lokale ingenieurs raakten betrokken en Nederlandse experts haakten aan als ze ter plaatse waren, want zij wilden graag weten wat er lokaal speelde.’

Wat waren de sleutels tot het succes?
1: Maak de bijeenkomst informeel.
‘In een vriendschappelijke ambiance waarin je elkaar de ruimte geeft durft een ambtenaar meer te zeggen dan tijdens een formele vergadering.’

2: Daag de lokale waterexperts uit om hun kennis te delen.
‘We moeten niet telkens opnieuw het wiel uitvinden. Er is vooral onder lokale academici heel veel kennis aanwezig. Zoek ze op, nodig ze uit en geef ze een platform om hun kennis en ervaringen te presenteren. Maar daag ze vooral uit om met elkaar in debat te gaan, want alleen dan kom je tot een aha-erlebnis.’

3: Maak gezamenlijk nieuwe verhalen
‘We moeten oppassen dat we als Nederlandse ingenieurs nietszeggend worden. Als we geen verhaal meer hebben, raken we onze koploperspositie in de wereld kwijt. Waar kom je vandaan met je concept, waar sta je en waar wil je met elkaar naar toe? Om die vragen te kunnen beantwoorden, moet je met elkaar in gesprek over het ontwerp of het verhaal dat je wilt vertellen.’

‘Dat kan dus op veel verschillende manieren, zoals de waterclub, maar het doel is volgens mij hetzelfde: een samenvattend perspectief om iedereen verder te brengen.’

Na zes jaar vertrok je naar Bangladesh. Ook daar organiseerde je waterclub bijeenkomsten. Wat was het verschil met de situatie in Burkina Faso?
‘Van 1996 tot 2000 was ik voor een aantal korte missies in Bangladesh. Na de cycloon van 2004 werd ik gevraagd om de wederopbouw van waterbouwkundige infrastructuur in Dhaka te coördineren. Ik merkte dat de Bangladeshi ingenieurs heel goed waren in onderzoek en het verrichten van metingen in rivier- en landbouwgebieden. Ze waren “hongerig” naar kennis en stonden open voor debat.’

‘In de waterclub verspreidde ik het werk van de Delftse professoren zoals Schoemaker, Kop en Blommenstein. Op deze manier maakten we kennis met het verleden en het werk dat de buitenlanders al hadden verricht in Bangladesh. Later zijn veel waterclub deelnemers hoogleraar geworden. Ze hebben hun eigen netwerk en onderzoek kunnen verdiepen door de waterclub.’

Een inwoner van Ho Chi Minhstad steekt de rivier over. Foto: Nam Quan

Toen verruilde je Dhaka voor Ho Chi Minhstad in Vietnam. Wat was je aanpak in dit communistische land?
‘In tegenstelling tot de debatcultuur in Bangladesh was Vietnam erg gesloten. In het begin durfde niemand een presentatie te geven, maar nadat we het vertrouwen hadden gewonnen, deelden steeds meer Vietnamese ingenieurs en promovendi hun kennis. Ik heb nog steeds contact met ze, vooral via de email en WhatsApp.

Wat heb je geleerd in Burkina Faso, Bangladesh en Vietnam?
‘Tijdens de bijeenkomsten merkten we dat de antwoorden eigenlijk al klaar liggen, nog voor dat de Nederlanders komen. Vaak is al veel werk verzet door lokale ingenieurs, buitenlandse waterexperts en zelfs Nederlandse ingenieurs die in het verleden bijvoorbeeld aan de polders hebben gewerkt. En toch willen we steeds opnieuw het wiel uitvinden.’

Kun je een voorbeeld noemen?
‘Het Water as Leverage programma dat nu door watergezant Henk Ovink is gestart, levert een positieve bijdrage aan de bewustwording van de waterproblematiek in landen zoals Bangladesh. De vraag is of we niet opnieuw het wiel aan het uitvinden zijn. Want voor Khulna, een van de deltasteden uit het programma, heeft de Asian Development Bank eind 2017 al een plan gemaakt om de watervoorzieningen te verbeteren en de stad klimaatbestendig te maken.’

‘De vraag is of de bewoners beter worden van nog een plan, maar dan nu uitgevoerd door de Nederlanders samen met de Chinese ontwikkelingsbank AIIB. Het vergroot namelijk de kans dat plannen gaan overlappen.’

De aanpak van Nextblue lijkt op die van de waterclub. Ook wij proberen de lokale kennis en cultuurhistorie onder de aandacht te brengen bij buitenlandse waterexperts. Dat doen we door middel van verhalen en burgerjournalistiek. Wat wil je ons meegeven?
‘Verbeter de kennisuitwisseling tussen waterexperts uit verschillende landen. Dat is best lastig, want kijk alleen al naar de delta’s: die verschillen enorm van elkaar. Maar er zijn ook veel overeenkomsten waarbij kennisuitwisseling de inwoners helpt vooruit te komen.’

‘Denk bijvoorbeeld aan het beheer van een getijdenrivier waar de ingenieurs in Bangladesh al heel veel kennis in op hebben gedaan. Ze hebben de rivieren vanuit alle kanten gemeten, dus ze weten heel goed hoe je een getijdenkanaal en de monding ervan stabiel moet houden. Die kennis komt in alle delta’s van pas.’

‘Het gedrag en de afmetingen van getijdenmondingen van rivieren zijn cruciaal voor crisisbeheer in een kustpolder zoals in Bangladesh. De afmetingen van zo’n monding moet kleiner zijn dan de lengte van de grootste lokale boot, want die kan men dan ertussen laten zinken bij een overstroming vanuit zee.’

‘Met dit voorbeeld wil ik laten zien dat we het gesprek tussen de bewoners en experts en tussen landen onderling moeten versterken om betere waterprojecten te realiseren. Dat zorgt voor meer aha-erlebnis en dat heeft de watersector hard nodig.’

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Doe mee aan de discussie!
Vul hier je naam in

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.